Wodospad w Wisłoczku pętlą z Rymanowa-Zdroju

Plan wycieczki

1. Wycieczkę zaczynamy na przystanku autobusowym nieopodal amfiteatru w Rymanowie-Zdroju, przy skrzyżowaniu ulic: Parkowej i Wyspiańskiego. Będziemy wędrować szlakiem koloru czerwonego (kierunek: Wisłoczek). Idziemy ulicą Wyspiańskiego, po prawej stronie mijamy drewniane wille: „Zofia” i Maria”. Po ok. 500 metrach, po lewej stronie, mijamy obszerny leśny parking, nieco dalej leśniczówkę. Koniec asfaltu.
2. Utwardzona droga prowadzi doliną Czarnego Potoku. Dochodzimy do polany Horodziska – tu altana, ławeczki oraz źródło Krokusowe. Dalej za czerwonym szlakiem , łagodnie pod górę przez las. Dochodzimy do nieistniejącej wsi Wołtuszowa. Tu cerkwisko, stary cmentarz, ławeczki, węzeł szlaków. Prosto pod górę odchodzi szlak kurierski „Jaga-Kora” (będziemy nim wracać).
3. Z Wołtuszowej kierujemy się w lewo, trzymając się nadal czerwonego szlaku . Wędrujemy przez dawną, nieistniejącą wieś. Następnie łagodnie pod górę przez łąki na stokach Działu. Roztacza się stąd piękny widok na Wzgórza Rymanowskie. Schodzimy łagodnie przez las. Przed zejściem do doliny Wisłoczka przecinamy asfaltową drogę leśną.
4. Dochodzimy do studenckiej bazy namiotowej „Wisłoczek”. Przekraczamy mostek na potoku i wychodzimy na drogę asfaltową. W tym miejscu opuszczamy szlak czerwony, który wiedzie do Puław. Skręcamy w prawo i drogą asfaltową wędrujemy przez wieś Wisłoczek. Wiedzie tędy czarny szlak rowerowy .
5. Czeka nas teraz ponad 3-km odcinek przez wieś. W pobliżu końcowego przystanku PKS, po drugiej stronie drogi, znajduje się miejsce po cerkwi w Wisłoczku (zbudowanej w 1818 roku) oraz cmentarz. Na końcu drogi, za zabudowaniami gospodarstwa rolnego, skręcamy w prawo w szutrową drogę.
6. Wędrujemy beskidzką trasą kurierską „Jaga-Kora”. Przy charakterystycznej kapliczce kurierskiej droga odbija w lewo (prowadzi tędy czarny szlak rowerowy do Deszna). My dalej prosto ścieżką przez las, łagodnie pod górę, na poprzeczny grzbiet Działu (668 m n.p.m.).
7. Wychodzimy na rozległe łąki. Po prawej stronie mijamy kapliczkę z ławeczką. Pięknym, odkrytym terenem schodzimy do Wołtuszowej. Stąd – znanym nam już szlakiem czerwonym – wracamy do Rymanowa-Zdroju.

Atrakcje i walory krajobrazowe

1. Początki rymanowskiego uzdrowiska sięgają roku 1876. Oficjalne otwarcie uzdrowiska miało miejsce w 1881 roku. Założycielami zdroju byli hr. Anna z Działyńskich Potocka i jej mąż Stanisław – właściciele dóbr rymanowskich. W Rymanowie-Zdroju leczone są choroby układu oddechowego, krążenia oraz pokarmowego. Cenne są wody mineralne – szczawy chlorkowo-sodowe z domieszką jodu i bromu. Warto zajrzeć do niewielkiej pijalni wód mineralnych ze słynnymi rymanowskimi wodami: „Tytusem”, „Klaudią” i „Celestyną”. W miejscowości zachowało się sporo zabytkowych, drewnianych willi zbudowanych pod koniec XIX wieku w stylu szwajcarskim.
2. Wołtuszowa była niewielką wioską łemkowską usytuowaną na północnych zboczach Działu, ok. 2 km od rymanowskiego uzdrowiska. Przed II wojną światową we wsi mieszkało ok. 150 mieszkańców. Była cerkiew, tartak, młyn wodny, życie toczyło się swoim rytmem, w zgodzie z porami roku. Był też niewielki folwark i leśniczówka. Po wojnie – w wyniku wysiedleń – Wołtuszowa całkowicie opustoszała. Drewniana cerkiew z 1899 roku została rozebrana w 1953 roku, obecnie nie ma po niej śladów (kamienną chrzcielnicę z cerkwi postawiono na miejscowym cmentarzu). W otoczeniu dawnej cerkwi stoją stare lipy. Na cmentarzu zachowało się kilka nagrobków, dziś już mocno zniszczonych. W 2000 roku na terenie cmentarza postawiono drewniany krzyż. Wędrując po nieistniejącej wsi uważny obserwator dostrzeże ślady dawnego życia: stare piwnice, kamienne podmurówki, studnie. Przez Wołtuszową przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki, beskidzka trasa kurierska „Jaga-Kora” oraz liczne ścieżki spacerowe. Teren jest ładnie zagospodarowany turystycznie.
3. Wodospad na potoku Wisłoczek znajduje się tuż przy drodze między miejscowościami Rudawka Rymanowska i Wisłoczek, przy studenckiej bazie namiotowej. To popularne miejsce szczególnie latem – wtedy można tu spotkać wiele kąpiących się osób. Miejsce to jest urokliwe także zimą, kiedy w czasie mrozów na kaskadach tworzą się lodospady. Źródła potoku Wisłoczek znajdują się na zboczach góry Jawornik (762 m n.p.m.). Wieś Wisłoczek była do końca II wojny światowej zamieszkała przez Łemków, później w wyniku wysiedleń dolina opustoszała. Przez krótki czas – do roku 1956 – gospodarował tu PGR. Dopiero w 1969 roku do Wisłoczka sprowadzili się osadnicy z Zaolzia (podobnie jak do sąsiednich Puław i Woli Piotrowej) i na nowo zasiedlili tę miejscowość. Studencka baza namiotowa prowadzona przez Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich w Rzeszowie to przyjazne miejsce, w którym każdy turysta jest mile widziany. Baza – usytuowana w dolnym końcu wsi Wisłoczek, przy Głównym Szlaku Beskidzkim – działa w miesiącach wakacyjnych (lipiec, sierpień).
4. Z Wisłoczka do Rymanowa-Zdroju będziemy wracać beskidzką trasą kurierską „Jaga-Kora”. Jest to rekonstrukcja dawnego historycznego szlaku kurierskiego Komendy Głównej ZWZ Armii Krajowej biegnącego przez teren Pogórza i Beskidu Niskiego (a docelowo wiodącego z Warszawy do Budapesztu). Najbardziej znanym kurierem był Jan Łożański (ps. Orzeł), który wielokrotnie przebył tę trasę podczas okupacji hitlerowskiej, niosąc nie tylko meldunki i rozkazy, ale również przeprowadzając przez granicę uciekinierów czy żołnierzy. Trasa „Jaga-Kora” wytyczona w 2012 roku ma długość ok. 27 km – wiedzie z Rymanowa-Zdroju przez Wołtuszową, Wisłoczek, Jawornik, górę Polańską, Polany Surowiczne, Wolę Niżną, Wolę Wyżną aż do Jasiela. Obecny przebieg szlaku turystycznego różni się od historycznej trasy kurierów, która wiodła – ze względów bezpieczeństwa – przede wszystkim lasami.

Warianty i modyfikacje

1. Z Wołtuszowej możemy wrócić do Rymanowa-Zdroju ścieżką przyrodniczą Nadleśnictwa Rymanów znaczoną w terenie biało-czerwoną kropką. Przy cmentarzu w Wołtuszowej kierujemy się za znakami ścieżki przyrodniczej. Leśną drogą schodzimy dość ostro w dół. Po kilkunastu minutach marszu wychodzimy na Wilczą Polanę. Dalej lasem, ścieżka doprowadza do polany Horodziska. Z polany wracamy do uzdrowiska znaną nam już drogą – czerwonym szlakiem – wpierw doliną Czarnego Potoku, a następnie ulicą Wyspiańskiego.
2. Z Wisłoczka możemy wrócić do Rymanowa-Zdroju tą samą drogą czyli czerwonym szlakiem. W tym wariancie odpuszczamy długi i monotonny odcinek prowadzący asfaltową drogą przez wieś Wisłoczek oraz fragment trasy kurierskiej „Jaga-Kora”, która momentami jest kiepsko oznaczona w terenie.
3. Warto spędzić więcej czasu na terenie dawnej wsi łemkowskiej Wołtuszowa. Wytyczono tu ciekawą krajoznawczo ścieżkę spacerową w formie pętli o nazwie Ścieżka Łemka. Na trasie znajdziemy wiele śladów po dawnych mieszkańcach wsi: studnie, podmurówki domów, kapliczkę (a raczej jej cokół) z końca XIX wieku, zdziczałe drzewka owocowe oraz słynną lipę zwaną „Królową Wołtuszowej”. Ścieżka ma długość ok. 4 km i jest znaczona biało-niebieskim kwadratem .

Wskazówki praktyczne

1. Do Rymanowa-Zdroju kursują autobusy z kilku miast: Krakowa, Tarnowa, Rzeszowa, Krosna, Warszawy. Wysiadamy na przystanku autobusowym nieopodal amfiteatru, przy skrzyżowaniu ulic: Parkowej i Wyspiańskiego.
2. Samochód najlepiej zaparkować na dużym, leśnym parkingu przy czerwonym szlaku, na ulicy Wyspiańskiego, ok. 300 metrów przed leśniczówką.
3. W Rymanowie-Zdroju znajdują się liczne sklepy, w których możemy zakupić prowiant na drogę. W uzdrowisku warto skorzystać z lokalnej gastronomii.
4. Na trasie znajduje się kilka miejsc, gdzie można zaplanować odpoczynek. Na polanie Horodziska stoi obszerna altana, jest też źródło z wodą. Okolica Wołtuszowej jest dobrze zagospodarowana turystycznie (ławki, stolik, rozpiska szlaków), zatem warto spędzić tu dłuższą chwilę.
5. Świetnym miejscem na odpoczynek jest studencka baza namiotowa „Wisłoczek”, która znajduje się na naszej trasie, przy znakowanym na czerwono Głównym Szlaku Beskidzkim. Baza działa w miesiącach wakacyjnych (lipiec, sierpień). Można tu rozbić namiot, rozpalić ognisko i wykąpać się w potoku. Jest też duża wiata ze stołami.
6. Do bazy namiotowej (oraz wodospadu w Wisłoczku) można podjechać samochodem. W Rudawce Rymanowskiej skręcamy w prawo, mijamy po drodze nieistniejącą wieś Tarnawka. Samochód parkujemy przy drodze asfaltowej. Do bazy prowadzi mostek na potoku Wisłoczek oraz schodki.
7. Trasę można podzielić na trzy odcinki. Pierwszy – z Rymanowa-Zdroju do Wisłoczka – wiedzie dobrze oznakowanym szlakiem czerwonym przez ładne krajobrazowo tereny. Przed zejściem do Wisłoczka szlak bywa bardzo błotnisty. Drugi odcinek wiedzie drogą asfaltową przez wieś Wisłoczek. Trzeci odcinek prowadzi urozmaiconą terenowo trasą kurierską „Jaga-Kora”. Na wędrówkę zabierzmy wygodne obuwie turystyczne.